Aroma yoğunluğu ne anlama gelir
Aroma yoğunluğu, bir tütünün notalarının ne kadar güçlü hissedildiğini anlatan bir kavramdır; nota çeşitliliğiyle karıştırılmamalıdır. Değerlendirmeye ateşlemeden girişmek doğru olur, çünkü çubuğun ham kokusu size bir başlangıç ölçüsü sağlar özellikle yeni başlayanların gözünden kaçan bir noktadır. Bu aşamada no. 1 tubos benzeri tüple korunan bir kutu ile sivri uçlu tekli puro benzeri tekli bir çubuk yan yana denenebilir. Yakılmamış çubuğu çekerken ağıza gelen koku ne kadar belirgin ise aroma gücü o ölçüde fazla sayılır hem de bu basit adım sonraki tüm yorumları daha sağlam bir zemine oturtur. Sonucu o anda yazmak iyi olur, çünkü hafıza çabucak kaybolur. Aynı çubuğu iki kez denemek yanılmayı azaltır çünkü gürültülü yerlerde ince notalar kolayca gözden kaybolur. Aroma gücü kendi başına iyilik ölçüsü değildir; sadece gücü gösterir. Bu yüzden ilk tadımda acele etmemek ve ölçütleri önceden netleştirmek işin temeli olur. Kriter netleşince her çubuk aynı terazide tartılır ve yorumlar birbirini tutarlı olur. Tadım sırasında dikkat dağıtıcı şeyler uzakta durursa odaklanma artar.
Yakılış evrelerine göre aroma değişimi
Bir çubuğun aroması baştan sona aynı kalmaz; bu yüzden yoğunluğu tek bir çekişle değerlendirmek doğru olmaz üstelik erken davranıp hüküm vermek sık görülen bir hatadır. Başlangıç bölümde koku genellikle hafif ama temiz başlar elbette bu düzen her üründe aynen tekrar etmeyebilir. Tadımda no. 3 tubos benzeri tüplü ve kısa bir çubukta bu evre kısa sürer zira asıl tat genellikle bu kısımda saklıdır. İkinci evrede aroma gücü sıklıkla yükselir ama tonlar koyulaşır ve genellikle ilk birkaç çekişten edinilen izlenim yarım olur. Kısa kalın çaplı vitola benzeri kalın çaplı bir vitolada bu yükseliş daha yavaş görülür nitekim bu yüzden yavaş ilerlemek fayda getirir. Son bölümde ısı arttığından acımsı tonlar öne çıkabilir nitekim ısınmış yaprak asıl tadını yalnızca orta kısımda gösterir. Üç evre için ayrı bir not vermek daha tutarlı sonuç sağlar. Bölümlerin geçişi çoğu zaman net değildir, bu yüzden kabaca üçe bölmek yeterlidir. Geçişleri yakalamak için çekiş aralığını sabit tutmak önemlidir. Çok sık nefes almak sıcaklığı artırır ve aromayı çarpıtır.
Beş basamaklı puan ölçeğiyle yoğunluk notu verme
Aroma gücünü sayıya dökmek öznel izlenimi daha net kılar her zaman sabit aydınlatma ve sakin bir ortam tercih edilmelidir. Bir ile beş arası uzanan bir ölçek çoğu kişi için yeterlidir bu durum tadım notlarını kişiden kişiye daha karşılaştırılabilir kılar. 1 belli belirsiz notayı, beş de ağızda uzun süre kalan yoğun aromayı gösterir bu sayede odak dağılmaz ve yorum doğruluğu artar. Petit julietas benzeri ince ve kısa bir çubuk genellikle düşük puanlarda yer alır ve ileride bakıldığında hangi noktayı kastettiğiniz hemen anlaşılır. Petit julietas 25'lik neye benzer gibi aynı boydaki bir kutu de tatlı tonları yüzünden benzer bir puan çıkarabilir yoksa aynı çubuk iki farklı puan alabilir. Puanı vermeden önce birkaç çekiş yapmak gerekir öte yandan ondalık notlar vermek fazladan bir karmaşa yaratır. Skalayı her seferinde değiştirmemek karşılaştırmayı güvenilir yapar. Ölçeğin ortası genellikle kullanılan puandır, çünkü ılımlı aromalar büyük kısmını kapsar. Uç noktalardaki notlar yalnızca belirgin durumlarda verilmelidir. Bu sayede kayıtlar ayırt edici olur.
Kalın çubuk ile ince çubuk arasında yoğunluk farkı
Çubuğun kalınlığı, yanışın hızını hem de aroma gücünü doğrudan etkiler bu yüzden yanış çizgisinin eşit gitmesini de izlemek gerekir. Dar çaplı bir çubuk hızla ısınır, dolayısıyla baharatlı tonlar çabuk öne çıkar nitekim dar çaplılarda ısı artışı çok daha çabuktur. Petit royales gibi ince ve kısa bir çubukta bu etkiyi kolayca gözlemlersiniz ısınma temposu de tadı hemen değiştiren bir etkendir. Geniş çaplı çubuklarda duman daha yavaş akar ve aromalar sonradan açılır ve bu hız aromanın okunma süresini kısaltır. Tadımda regalias de londres benzeri bal ve badem tonlu bir kutu bu çizgiyi güzel gösterir küllenme dengesizse yorum bölümüne eklenmelidir. Yavaş yanış aromayı daha okunur kılar ama gücünü azaltmaz tersine kalın çubukta duman daha uzun bir süreye dağılır. Dolayısıyla kalınlığı not defterine eklemek gerekir. Değişik çaplarda iki ürünü aynı günde denerken ilk olarak inceyi sonra kalını içmek mantıklıdır. Bu şekilde yoğun aroma hafif olanın tadını gölgelemez. İkisi arasındaki bekleme zamanı en az yarım saat tutulmalıdır.
Retrohale ve damak izlenimi nasıl okunur
Aroma iki yoldan gelir: dildeki his ile burun boşluğunun yakaladığı koku hâlbuki ikisi birbirini besler fakat eş anlamlı değildir. Gücü doğru ölçmek adına ikisini ayrı yazmak iyi olur bu fark başta önemsiz görünse de sonuçları oldukça etkiler. Dumanı ağızdan bırakırken burun yoluyla hafifçe çıkarmak burun geçişi yöntemidir mesela ılık bir nefes aromayı daha zengin açar. Robusto formunda puro gibi kremsi bir robusto bu denemede aroma tarafını belirgin gösterir ayrıca nezle halindeyken yapılan değerlendirmeler güvenilir olmaz. Yirmi dakikalık ince puro gibi ince bir çubuk de kuru tonu daha kısa geçirir sert bir çekiş ise ince notaları siler. Yoğunluk dilde düşük ama koku tarafında yüksek olabilir aynı şekilde çok sıcak bir öğünden hemen sonra algı körelir. Bu iki notu karşılaştırmak öğretici olur; İki puanı ayrı yazmak kafa karışıklığını önler. Acemi tadımcılar için önce burundan algılanan ipuçlarına bakmak daha kolaydır. Zamanla dil kısmı da detay vermeye başlar. Değişik aromaları adlandırmayı alışkanlık yapmak algıyı güçlendirir.
Tadımdan önce damağı sıfırlamanın yolları
Ağız yorulduğunda aroma gücü gerçekte olduğundan zayıf hissedilir üstelik öğün aralarında deneme yapacaksanız bu ayrıntı iyice değer kazanır. Dolayısıyla her çubuktan önce oda sıcaklığında bir yudum su almak yararlı olur bu küçük özen aroma gücünün olduğu gibi görmenizi mümkün kılar. Geniş çaplı puro kutusu gibi geniş çaplı, serin dumanlı bir kutu tadılıyorsa sade soda daha uygundur çünkü doymuş bir damak en güçlü aromayı bile soluk gösterir. Sade kahve kakao tonlarını güçlendirir, şekerli içecek ise notaları bastırır üstelik buzlu içecekler dili uyuşturur hem de tat hissini azaltır. Puritos serisi gibi ince ve beşli bir pakette kuru tütün notası suyla daha net anlaşılır bu yüzden temizlik aşaması atlanmamalıdır. Yanındaki içeceği her seferinde sabit tutmak karşılaştırmayı korur nitekim yoğun şekerli sıvıdan sonra keskin notalar olduğundan güçlü görünür. Doyduktan hemen sonra değerlendirme denemek önerilmez. Su ve kahve haricinde çay de kullanılabilir; asıl mesele seçimin sade olmasıdır. Damak temizlendikten ardından birkaç dakika beklemek iyi sonuç verir. Aceleyle başlanan değerlendirme çoğunlukla eksik kalır.
Mini ve club sigarillo arasında aroma gücü
Küçük çubuk formatında yanış kısa olduğundan yoğunluk değişimi daha dar bir aralıkta kalır ayrıca ilk izlenim bu boylarda çabucak silinebilir. Dolayısıyla başlangıç ve son çekişler arasındaki oynamayı görmek daha zordur bu sebeple kısa bir ölçü uzun bir puroya göre daha dikkatli incelenmelidir. Romeo julieta 20 club gibi club kalınlığında bir çubuk ortadaki evreyi uzatır ve yoğunluğu izlemeyi kolaylaştırır zira her çekişin payı daha büyüktür. 20 mini sigarillo nasıl içilir benzeri mini ölçü ise sedir notasını hızla gösterip biter çünkü geçiş uzun süre değil saniyeler içinde olup biter. Kısa çubuklarda iki adet denemek tek denemeden daha sağlam sonuç verir bu sebeple düzenli ve dengeli çekiş tercih edilir. Kutu kokusu başlangıçtaki ilk izlenimi belirler bu nedenle yazmayı çubuk yanarken değil hemen bitince denemek daha rahattır. Bunu ayrı kaydetmek iyidir. Boy kısaldıkça aroma ayrıntısı daralır, fakat yoğunluk algısı korunabilir. Bu nedenle küçük çubuk notlarını puro kayıtlarıyla birebir karşılaştırmamak daha doğru olur. Ayrı sayfa açmak yararlıdır.
Tadım defteri tutmak ve aynı çubuğu tekrar denemek
Tek seferlik bir deneme yoğunluk hakkında güvenilir bir fikir sunmaz demek ki her deneme bir öncekinin üzerine eklenir. Ruh hali, ortam ve zaman algıyı değiştirir bu düzen birkaç denemeden ardından gözle görülür fayda verir. Dolayısıyla küçük bir tadım defteri tutmak işe yarar yoksa aynı notalar defalarca yeniden öğrenilir. 20 aniversario tadım notları gibi yıl dönümü sürümü bir puro farklı günlerde denendiğinde sedir tonu aynı kalıyor mu anlaşılır üstelik aynı çubuğa geri dönüp göz atmak gelişimi görmenizi mümkün kılar. San cristobal bastiones puro benzeri koyu ve kalın gövdeli bir kutu de aroma notunun ne kadar oynadığını gösterir bu durum boşa emeğe yol açar. Saat, çubuk adı ile puan deftere girilmelidir nitekim en eski kayıtlar sonradan okunduğunda ilginç sapmalar gösterir. Puanlar arasında iki puandan fazla sapma çıkıyorsa koşullar gözden geçirilmeli. Zamanla kendi ölçütünüz oturur. Kayıtta öz cümleler uzun anlatımlardan daha işlevseldir. Mesela orta bölüm belirgin ahşap tonu şeklinde bir not yeterli sayılır. İleride bakıldığında net olmalıdır.
Gövde ile aroma yoğunluğunu birbirinden ayırmak
Gövde, içimin damaktaki dokusunu tarif eder; aroma gücü de tatların şiddetidir çünkü bu iki özellik aynı doğrultuda ilerleme etmek zorunda olmaz. Bu iki kavram çoğu zaman birbirine karıştırılır, hâlbuki bağımsız ölçülür bu iki kavramı ayrı düşünmek nihayetinde daha dürüst bir değerlendirme ortaya çıkarır. El principe gibi küçük boy, yumuşak bir puro ince dokulu olsa da sütlü kahve tonunu net verebilir mesela ağır bir içim sönük bir aromayla birleşebilir. Dengeli onlu puro kutusu gibi dengeli bir kutu de orta gövdeyle sedir tonunu güçlü tutar kaldı ki ağır bir duman aromasız de olabilir. Yani hafif içimli bir çubuk yüksek lezzet verebilir aksi durum de mümkündür. Farkı görmek için iki ayrı not tutmak işe yarar bu nedenle tek kelimeyle yoğun demek yerine ayrı ayrı yorumlamak önerilir. Dolgunluğa bakarak aroma gücünü tahmin etmek yanlış sonuç verir. Aynı gövdeli iki çubuk içinde yoğunluk ayrımı aramak ince bir beceridir. Bu becerinin gelişmesi sabır ile düzenli kayıt almayı gerektirir. Nihayetinde en güvenilir kriter kişisel tercihiniz kalır.
Ortam, nem ve sıcaklığın aroma algısına etkisi
Oda, aroma izlenimini en az çubuğun kendisi kadar şekillendirir yani en sağlam değerlendirme şartları sabitlemekle mümkündür. Nemi düşük bir ortamda tütün çabuk yanar ve baharatlı notalar öne geçer bu sebeple oda koşullarını da kayda geçirmek yararlıdır. Çok nemli havada de çekiş tıkanır hem de aroma bastırılır sıcaklık ise tütünün ısınma hassasiyetini etkileyen ayrı bir etkendir. La prado aroma profili gibi ahşap kutulu bir purosunu değerlendirirken ahşabın koruduğu durumu dikkate almak gerekir aksi halde iki ayrı günde çıkan not farkı üründen kaynaklanıyor sanılır. Magnífico onlu kutu nasıl içilir benzeri orta gövdeli onlu bir kutu benzer şartlarda karşılaştırılırsa ayrım net okunur değerlendirme günü planlarken bu etkeni hesaba katın. Havalandırma ortamdaki yabancı kokuları dağıtır, parfüm de koku duyusunu şaşırtır hâlbuki asıl etken çoğu zaman odadaki hava veya koku çıkar. Tadımı hep benzer koşullarda yapmak en tutarlı yöntemdir. Havasız bir ortamda duman birikirse sonraki denemenin tadı hatalı okunabilir. Kapı aralığı sağlamak genellikle işe yarar. Rüzgar fazla güçlüyse yanış düzeni bozulur.